Mỗi khi nhắc đến vùng đất võ Bình Định “địa linh nhân kiệt”, người ta không chỉ nhớ đến những đường quyền hào hùng, những di tích tháp Chăm trầm mặc mà còn mê đắm một thứ thức uống nồng nàn được mệnh danh là “đệ nhất danh tửu” xứ Nẫu – rượu Bàu Đá.
Giữa hàng trăm dòng rượu truyền thống trên khắp dải đất hình chữ S, rượu bầu đá vẫn giữ cho mình một vị thế độc tôn nhờ sự kết hợp hoàn hảo giữa nguồn nước ngầm kỳ diệu, mạch men gia truyền và tâm huyết của những nghệ nhân làng nghề. Vậy thực chất rượu Bàu Đá Bình Định là gì, rượu bàu đá bao nhiêu độ và điều gì đã làm nên hương vị say đắm lòng người đến vậy? Hãy cùng Rượu Organic tìm hiểu chi tiết qua bài viết dưới đây!
Rượu Bầu Đá là gì?
Rượu Bầu Đá (hay còn gọi là rượu bàu đá) là loại rượu chưng cất thủ công truyền thống nổi tiếng của tỉnh Bình Định. Đây là thức uống tinh túy được nấu từ các loại ngũ cốc như gạo tẻ, gạo nếp hoặc đậu xanh, kết hợp với men thuốc bắc và nguồn nước ngầm đặc biệt tại xóm Bàu Đá.
Nổi tiếng với độ nồng cao, khi rót ra chén rượu sủi bọt lăn tăn (gọi là bọt tăm) rất đẹp mắt, rượu Bàu Đá mang hương vị đậm đà, cay nồng xé lưỡi nhưng lại trôi qua cổ họng một cách êm đằm, không gây cảm giác đau đầu hay rát cổ. Năm 2007, làng nghề rượu Bàu Đá đã được UBND tỉnh Bình Định công nhận là làng nghề truyền thống và dòng rượu này luôn nằm trong top những đặc sản quà tặng nổi tiếng nhất miền Trung.
Nguồn gốc và lịch sử của làng nghề rượu Bầu Đá
Tên gọi rượu Bàu Đá xuất phát từ chính địa danh sinh ra nó: xóm Bàu Đá, thôn Cù Lâm, xã Nhơn Lộc, thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định.
Theo các vị cao niên trong làng kể lại, ngày xưa ở vùng đất này có một cái bàu (bàu nước/hồ nước) rộng lớn khoảng vài hecta, nơi tập trung nhiều đá nhọn nên được dân gian gọi là “Bàu Đá”. Nguồn nước ngầm chảy ra từ mạch nước ngầm của Bàu Đá có đặc tính vô cùng đặc biệt: nước ngọt mát, trong vắt và chứa nhiều khoáng chất tự nhiên.
Vào khoảng thế kỷ 19, một nghệ nhân nấu rượu nổi tiếng tên là nghè Tân từ vùng đất Tây Sơn đã chuyển về Cù Lâm lập nghiệp. Ông đã sử dụng nguồn nước mát lành từ Bàu Đá kết hợp với công thức làm men thuốc bắc gia truyền để nấu nên những mẻ rượu chưng cất đầu tiên. Kỳ diệu thay, dòng rượu thu được có hương vị thơm ngon vượt trội, đậm đà hơn hẳn rượu nấu ở bất kỳ nơi nào khác.
Tuy ngày nay Bàu Đá xưa đã cạn nước, nhưng người dân làng Cù Lâm vẫn tiếp tục đào giếng sâu lấy đúng mạch nước ngầm linh thiêng ấy để duy trì và phát triển làng nghề rượu Bàu Đá Bình Định vang danh cho đến ngày nay.
Bạn có thể tìm hiểu thêm về: Rượu đế là gì? Nguồn gốc, cách nấu và đặc trưng của rượu đế Việt Nam
Đặc điểm hương vị của rượu Bàu Đá
Điều làm nên thương hiệu “đệ nhất danh tửu” cho rượu bầu đá chính là những đặc trưng hương vị hoàn toàn khác biệt mà bạn khó có thể tìm thấy ở các dòng rượu khác:
- Sự nồng nàn quyến rũ: Ngay khi mở nắp chai, mùi thơm phức của lúa nếp chín hòa quyện cùng hương thảo mộc thanh nhẹ từ men thuốc bắc sẽ lập tức kích thích khát khao thưởng thức của người thưởng rượu.
- Tiếng “tiếng reo” bọt tăm đặc trưng: Khi rót rượu Bàu Đá từ trên cao xuống chén gốm, dòng rượu sẽ tạo ra một lớp bọt tăm trắng xóa, dày đặc sủi lên như những hạt ngọc. Lớp bọt này lâu tan, là dấu hiệu nhận biết rượu có độ chuẩn và chưng cất nguyên chất.
- Vị cay đằm, ngọt hậu: Nhấp ngụm rượu đầu tiên, người uống sẽ cảm nhận được ngọn lửa ấm áp lan tỏa từ đầu lưỡi xuống dạ dày. Dù nồng độ cồn rất cao nhưng rượu không hề gắt họng hay có vị chua xộc. Ngược lại, hậu vị đọng lại là sự ngọt bùi sâu lắng, êm dịu.
- Uống say không đau đầu: Nhờ phương pháp chưng cất thủ công khép kín, xả sạch độc tố Aldehyde tự nhiên kết hợp với men thuốc bắc chuẩn, rượu Bàu Đá dù uống say đến đâu thì sau khi thức dậy, người thưởng thức vẫn cảm thấy nhẹ mồm, cơ thể sảng khoái và hoàn toàn không bị nhức đầu.
Quy trình nấu rượu Bàu Đá
Để tạo nên một lít rượu Bàu Đá Bình Định chuẩn vị, người thợ nấu rượu phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình thủ công kéo dài gần 10 ngày với sự tỉ mỉ trong từng công đoạn:
Bước 1: Chọn lọc nguyên liệu và nguồn nước
- Thành phần: Dùng gạo tẻ, gạo nếp cái hoặc đậu xanh hạt chắc.
- Men rượu: Dùng bánh men thuốc bắc gia truyền được vo viên thủ công từ hàng chục vị thảo dược.
- Nguồn nước: Phải dùng đúng nguồn nước giếng đào lấy từ mạch nước ngầm xóm Bàu Đá.
Bước 2: Nấu cơm rượu
- Ngũ cốc được vo sạch, đem nấu chín thành cơm (mỗi mẻ nấu thường dùng khoảng 5kg gạo/đậu).
- Cơm chín tới, dẻo mềm, không bị khê hay nhão. Cơm được xới ra nia gỗ hoặc khai tre dải mỏng cho nguội bớt.
Bước 3: Trộn men và ủ khô
- Bánh men thuốc bắc được giã thành bột cực mịn.
- Khi cơm còn ấm nhẹ (khoảng 30°C), rắc đều bột men lên mặt cơm rồi nhẹ tay trộn đều.
- Cho khối cơm đã trộn men vào các lu/khay gốm, đậy kín lá chuối hoặc vải mỏng, ủ khô trong phòng kín gió từ 2 – 3 ngày để vi sinh vật lên men sinh đường.
Bước 4: Ủ nước (Ủ ướt)
- Khi cơm ủ khô đã mọng nước và tỏa mùi thơm ngọt của mật rượu, đổ thêm nước giếng Bàu Đá vào lu theo tỷ lệ vàng.
- Đậy kín nắp và tiếp tục ủ nước trong thời gian từ 4 – 5 ngày để tinh bột chuyển hóa hoàn toàn thành cồn.
Bước 5: Chưng cất rượu bằng dụng cụ cổ truyền
- Khối bỗng rượu sau khi lên men đạt chuẩn sẽ được cho vào nồi nấu bằng đồng. Dụng cụ ngưng tụ rượu (gọi là ống dẫn và nắp) làm bằng đất nung hoặc gỗ tre truyền thống.
- Quá trình đun rượu phải dùng củi khô và giữ lửa đều đặn, không được đun quá to khiến rượu bị trào hoặc cháy khê.
- Hơi rượu đi qua ống dẫn được làm lạnh bằng bể nước ngưng tụ và chảy ra những giọt rượu Bàu Đá trong suốt như pha lê. Mỗi mẻ 5kg nguyên liệu chỉ thu về khoảng 3.5 – 4 lít rượu chuẩn.
Các loại rượu Bàu Đá phổ biến hiện nay
Tùy thuộc vào nguyên liệu ngũ cốc đầu vào, rượu Bàu Đá được chia thành 3 dòng chính:
Rượu Bàu Đá gạo
Đây là dòng rượu phổ biến và có sản lượng lớn nhất. Rượu được nấu từ gạo tẻ ngon của vùng đất An Nhơn. Rượu Bàu Đá gạo có nước rượu trong vắt, vị cay nồng vừa phải, hương thơm mộc mạc và mức giá vô cùng bình dân, thích hợp cho các bữa tiệc sum họp hàng ngày.
Rượu Bàu Đá nếp
Được nấu từ gạo nếp cái hoa vàng hoặc nếp ngỗng hạt tròn béo. Rượu Bàu Đá nếp có độ đậm đà vượt trội, nước rượu sánh nhẹ, hương thơm lúa nếp ngọt ngào và vị êm đằm đằm thắm. Đây là dòng rượu rất được ưa chuộng để làm quà biếu tặng hoặc dùng ngâm các loại thảo dược quý.
Rượu Bàu Đá đậu xanh
Đây được xem là “tuyệt phẩm” cao cấp nhất trong các dòng rượu bầu đá. Thay vì dùng gạo, người nghệ nhân sử dụng hạt đậu xanh nguyên chất kết hợp với nếp theo tỷ lệ đặc biệt. Rượu Bàu Đá đậu xanh có hương thơm thanh mát độc đáo của đậu xanh, vị béo bùi dịu nhẹ, uống cực kỳ êm và mát gan. Do quy trình chế biến vô cùng kỳ công và tốn kém nguyên liệu nên dòng rượu này có giá thành cao nhất.
Cách nhận biết rượu Bàu Đá chính gốc
Do thương hiệu nổi tiếng, trên thị trường hiện nay xuất hiện không ít sản phẩm rượu nhái mạo danh rượu Bàu Đá Bình Định. Để mua đúng rượu chuẩn gốc làng Cù Lâm, bạn có thể áp dụng các mẹo nhận biết sau:
- Quan sát bọt tăm (Rót rượu): Rót rượu từ độ cao khoảng 20 – 30cm xuống chén. Rượu Bàu Đá thật sẽ tạo ra một lớp bọt tăm nổi vun cao trên miệng chén, hạt bọt nhỏ mịn và lâu tan.
- Thử độ mạnh trên da: Nhỏ một vài giọt rượu vào lòng bàn tay rồi xoa đều. Rượu Bàu Đá nguyên chất sẽ bốc hơi rất nhanh, để lại mùi thơm nức của cơm lên men và thuốc bắc, bàn tay khô ráo không bị bết dính.
- Cảm nhận qua vị giác: Rượu Bàu Đá thật có nồng độ cao nhưng khi uống không hề có cảm giác chua, rát họng hay hăng xộc cồn công nghiệp. Vị cay đi qua rất nhanh và nhường chỗ cho hậu vị ấm áp, ngọt dịu.
Câu hỏi thường gặp về rượu Bàu Đá
Rượu Bàu Đá có phải là rượu đế không?
Đúng vậy. Về bản chất kỹ thuật, rượu Bàu Đá chính là một loại rượu đế (rượu trắng chưng cất thủ công). Tuy nhiên, nó là dòng rượu đế đỉnh cao nhất nhờ sử dụng men thuốc bắc gia truyền và nguồn nước ngầm khoáng độc nhất vô nhị tại xóm Bàu Đá, tạo nên đẳng cấp hương vị vượt xa các loại rượu đế thông thường.
Rượu Bàu Đá để lâu có ngon hơn không?
Rất đúng! Rượu Bàu Đá chưng cất thủ công nguyên chất khi được bảo quản trong bình thủy tinh hoặc chum sành không tráng men càng để lâu uống càng ngon. Theo thời gian, các phân tử cồn và nước sẽ hòa quyện chặt chẽ với nhau, đồng thời các lượng nhỏ Aldehyde còn sót lại sẽ tự oxy hóa thoát ra ngoài, giúp rượu trở nên mềm mại, mượt mà và vị ngọt đằm sâu hơn.
Rượu Bàu Đá bao nhiêu độ?
Khác với các dòng rượu thông thường chỉ từ 28 – 35 độ, nhiều người thường thắc mắc rượu bàu đá bao nhiêu độ mà lại nổi tiếng là “rượu mạnh”?
- Độ cồn nguyên bản: Rượu Bàu Đá chưng cất thủ công truyền thống có nồng độ cồn rất cao, thường dao động từ 50 – 55 độ (thậm chí mẻ rượu nước đầu có thể đạt tới 60 độ).
- Độ cồn thương mại: Để phù hợp với nhu cầu thưởng thức của đa số người dùng hiện đại, các cơ sở sản xuất uy tín hiện nay đã hạ nồng độ rượu Bàu Đá Bình Định xuống mức 40 – 45 độ đối với rượu gạo/nếp đóng chai thương mại.
- Mức độ ngâm thuốc: Với nồng độ cồn cao lý tưởng (45 – 50 độ), rượu Bàu Đá là sự lựa chọn số 1 để ngâm các bài thuốc đông y, ngâm động vật (rắn, cao, chuối hột, đinh lăng) giúp chiết xuất tối đa dược tính.
Lời kết
Rượu Bàu Đá không đơn thuần là một thức uống say nồng mà còn là kết tinh của văn hóa, thổ nhưỡng và giọt mồ hôi lao động của người dân đất võ Bình Định. Bằng sự chắt lọc tinh túy từ hạt ngọc trời cùng mạch nước ngầm thiên nhiên kỳ diệu, dòng rượu bầu đá đã và đang khẳng định vị thế “đệ nhất danh tửu” làm nức lòng bạn bè trong và ngoài nước.
Nếu có dịp ghé thăm vùng đất Bình Định nắng gió, bạn đừng quên thưởng thức một chén rượu Bàu Đá ngất ngây hoặc mua vài chai rượu nếp, rượu đậu xanh chính gốc về làm quà chiêu đãi người thân, bạn bè!